امامت امام علی و جواب یک سوال

با اینکه تعیین امامت با خداست؛ چرا امیرالمومنین علی علیه السلام در شورای منتخب شرکت کرده و خلیفه آن را پذیرفتند؟

جواب:
اوّلاً، به روال عادی و ظاهری احتمال داشت که شورا به امامت علی (علیه‌السلام) گردن نهد. از این جهت بر امام علی (علیه‌السلام) لازم بود که به این احتمال، ترتیب اثر دهد و در شورا شرکت کند؛ زیرا اگر شرکت نمی‌کرد تحلیل‌گران تاریخ می‌گفتند: علی (علیه‌السلام) حاضر به پذیرش خلافت نبود؛ زیرا اگر شرکت می‌کرد حتماً شورا به او رأی می‌داد. هر چند که علی (علیه‌السلام) با علم غیب خود می‌دانست که شورا پذیرای او نیست، لیکن علم غیب معیار تکلیف نیست.
ثانیاً، علی (علیه‌السلام) که در میان امّت محمّد (صلی الله علیه و آله و سلم) حریص‌ترین فرد بر حفظ وحدت و الفت امّت اسلامی بود؛ “ولیس رجل ـ فاعْلم ـ أحْرص علی جماعهٴ أُمّهٴ محمّدٍ صلّی الله علیه و آله و سلّم وأُلفتها منّى” [نهج البلاغه، نامه ۷۸، بند ۳٫] و برای پرهیز از تفرقه، بیشترین تلاش را داشت. کسی که حاضر بود از حق شخصی خود بگذرد و خار در چشم و استخوان در گلو یک ربع قرن صبر را به ستوه آورد، چاره‌ای جز پذیرش فرمان خلافت و اطاعت از اوامر حکومت نداشت؛ زیرا از نظر آن امام همام، وجود خلیفه، از رهبر نداشتن و پدید آمدن هرج و مرج بهتر است:
«وإنّه لابدّ للنّاس من أمیرٍ بَرٍّ أو فاجرٍ یَعْمل فى إمْرتِهِ المؤمنُ ویستمتع فیها الکافرُ ویبلّغ اللهُ فیها الأجَلَ ویُجْمع به الفىءُ ویقاتل به العدوُّ وتأمنُ به السُّبُل ویؤخذ به للضعیف من القوىّ حتّی یَستریح بَرٌّ ویُستراحَ من فاجرٍ»؛ مردم، ناچار از داشتن امیر هستند، خواه نیک باشد یا فاجر. [این، برای آن است که] در حکومت وی مؤمن به کار خود بپردازد، کافر بهره‌مند گردد، خداوند اجل [افراد] را برساند [، نه این که بر اثر ناامنی یک دیگر را بکشند]، فیء [و بیت المال] جمع‌آوری شود، با دشمن پیکار و راهها ایمن گردد. در پناه او حق ضعیف از قوی گرفته شود تا نیکو کردار در آسایش باشد و از شرّ تبه‌کار در امان باشند [۲]. بنابر این، شرکت آن حضرت در شورا دلیل مشروع دانستن آن و معیّن نبودن امام از طرف خدای سبحان نیست. چنان که کنار کشیدن فرزند گرامی او، حضرت امام مجتبی (علیه‌السلام) از حکومت و واگذار کردن آن به معاویه ـ برای حفظ اسلام از خطرهای داخلی و خارجعتی ـ دلیل مشروع دانستن طاغوت شام نیست.
ادب فنای مقربان ج۱/۳۵۴