معیار کمال انسان

نوشته شده توسط موذن    بدون دیدگاه |

برای شناسایی صفت‌های کمالی یا لذت‌های اصیل و ویژه آدمی سه معیار در دست داریم

۱– معیار اول: موجب توسعه وجود باشد.
اولین معیار لذت اصیل این است که چیزی بر وجود ما بیفزاید، یعنی وجود انسان را گسترش دهد و بزرگ کند. اموری که نواقص انسان را رفع و کمبودها را جبران می‌کند، هر چند لذت‌بخش‌اند موجب کمال نمی‌شوند. انسان گرسنه کمبودی دارد که با غذا خوردن رفع نمی‌شود بنابراین از خوردن لذت می‌برد ولی این لذت اصیل نیست، چون وجودش را توسعه نمی‌دهد. درمان بیماری کمال نیست چون چیزی بر وجود ما نمی‌افزاید، غضب و شهوت مامور جبران نواقص و رفع کمبود‌های جسم‌اند از این رو هر لذتی که از ناحیه این دو نیرو به روح انسان برسد، لذت غیر اصیل است.
۲- معیار دوم: همیشگی باشد
همیشگی بودن یکی از معیارهای اصالت لذت است. لذت موقت، لذت اصیل نیست. انسان همیشه از خوردن و نوشیدن لذت نمی برد غذایی که به هنگام گرسنگی انسان را قرین لذت می‌کند به وقت سیری نفرت‌انگیز است بنابراین لذایذی که از طریق قوه شهوت و غضب عاید روح انسان می‌شود به دلیل موقتی بودن، لذت اصیل و موجب کمال انسان نیستند.

۳- معیار سوم: موجب سرور و افتخار باشد
معیار دیگر کمال که امری فطری و وجدانی است این است که اگر انسان را به آن صفت یاد کنند موجب سرور و افتخار باشد. انسان‌های متعارف از اینکه به شهوت و غضب شهره شوند اجتناب دارند. هیچ کس نمی‌پسندد که او را به پرخوری، شهوت‌رانی، زیاده‌گویی، جاه طلبی، زورگویی، فحاشی و… یاد کنند. برعکس انسان‌های متعارف و متعادل تلاش می‌کنند فعالیت قوای غضبی و شهوی خود را از انظار دیگران مخفی نگه دارند. این در حالی است که همه‌کس می‌کوشد حتی به گزاف خود را عاقل و با معرفت جلوه دهد.

از این معیارها نتیجه می‌گیریم که کمال انسان به معرفت اوست به بیان دیگر لذت اصیل، لذتی است که از راه عقل به دست آید. چون اولاً وجود را گسترش می‌دهد ثانیاً همیشگی است و ثالثاً انسان آن را برای خود می‌پسندد و چون عقل دارای دو نیروی نظری و عملی است هر یک از آن دو کمالی ویژه خود دارند که حاصل جمع آن دو کمال انسان است.
کمال قوه نظری به این است که بر حقایق موجودات با همه مراتبی که دارند احاطه پیدا کند و از این رهگذر به شناخت مطلوب حقیقی دست یابد تا به مقام توحید نائل شود. از وساوس شیطانی نجات یابد و قلبش آرام گیرد و این همان حکمت نظری است.
و کمال عقل عملی به آن است که از صفت‌های زشت پیراسته و به صفت‌های پسندیده آراسته شود و از این رهگذر به پاک سازی ضمیر از غیر خدا برسد و این مقام حکمت عملی است.
هنگامی که انسان به این دو مقام دست یابد و به کمال برسد همان انسان کامل و جهان کوچکی خواهد بودکه نسخه عالم اکبر است.

منابع:
۱. اخلاق ناصری- خواجه نصیر الدین طوسی ص۷۰
۲. جامع السعادات- محمدمهدی نراقی ج۱ ص۹
۳- اخلاق الاهی- آیت الله العظمی مجتبی تهرانی ج۱ ص۸۵