حکم تهذیب نفس

فضیلت های اخلاقی موجب نجات و سعادت و رذیلت‌های اخلاقی سبب هلاکت و شقاوت انسان است. انسان در سایه فضیلت‌ها به کامیابی و خوشبختی ابدی می‌رسد و به خاطر رذیلت‌ها به حرمان همیشگی دچار می‌شود.
برای کسب فضیلت‌ها و رهایی از رذیلت‌ها راهی جز تهذیب نفس نداریم، بنابراین تهذیب نفس مقدمه نجات، سعادت و خوشبختی انسان است و به همین دلیل به حکم عقل واجب است ؛ چون عقل تحصیل مصالح، جلب منافع و دفع شرور و اجتناب از مضرات را لازم می‌داند و حتی در مواردی که به طور خاص انسان را به انجام عملی ترغیب می‌کند یا از ارتکاب عملی باز می‌دارد تنها به دلیل سود یا زیانی است که در آن عمل می‌بیند.
بنابراین اگر موضوعی به عقل عرضه شود که منشأ حیات طیبه و سعادت ابدی انسان است عقل حکم می‌کند که تحصیل و حفظ آن واجب است به این معنی که اگر انسان از آن برخوردار است باید حفظش کند و اگر نیست باید تلاش کند آن را به دست آورد.
شرع مقدس نیز بر این حکم عقلی مهر تأیید نهاده و تعذیب نفس را واجب کرده است. در روایت آمده است:
رسول خدا صلی الله علیه و آله گروهی از مسلمانان را برای جهاد اعزام کرده بود هنگامی که ایشان پس از ادای تکلیف وارد مدینه شدند حضرت در مقام خوشامدگویی به ایشان فرمود:« مرحبا بقوم قضوا الجهاد الاصغر و بقی علیهم الجهاد الاکبر» خوشامد می‌گویم به گروهی که جهاد کوچک‌تر را طی کردند و جهاد بزرگ‌تر بر عهده ایشان باقی است. گفتند: ای رسول خدا جهاد بزرگ‌تر کدام است؟ فرمود جهاد با خویشتن.
آن حضرت می‌فرماید:
«المجاهد من جاهد نفسه» مجاهد حقیقی کسی است که با خود جهاد کند.
در خبری نیز امام صادق علیه السلام تهذیب نفس را جهاد واجب و بزرگ ترین جهاد شمرده است.

منابع:
۱- کافی ج۵ ص۱۲
۲- وسائل الشیعه ج۱۱ ص ۱۲۴
۳- تهذیب الاحکام ج ۶ ص۱۲۴
۴- اخلاق الاهی آیه الله مجتبی تهرانی ج۱ ص ۱۳۵